Biomedyk - Tomasz Pizoń - Elektroterapia

Elektroterapia

Elektroterapia - dziedzina fizykoterapii (lecznictwa fizykalnego) zajmująca się leczeniem objawowym schorzeń m.in. układu ruchu i neurologicznych za pomocą różnego rodzaju prądów leczniczych, w którym wykorzystuje się do leczenia prąd stały, modulowane prądy średniej częstotliwości oraz prądy impulsowe małej i średniej częstotliwości.

Celem elektroterapii jest złagodzenie bólu i poprawienie ukrwienia stymulowanej tkanki. Przyspiesza wchłanianie obrzęków i wysięków śródstawowych.

 

ELEKTROTERAPIA

Dział terapii fizykalnej, zajmujacej sie terapeutycznym wykorzystaniem efektów

biologicznych, energii elektrycznej do leczenia, rehabilitacji i diagnostyki.

Klasyfikacja pradów oparta na :

Pod wzgledem kierunku prad dzielimy na :

1. Jednokierunkowy

Stały_ galwaniczny, przerywany

Zmienny_sinusoidalny

Prad jednokierunkowy – elektrony zawsze poruszaja sie w tym samym kierunku

2.Dwukierunkowy

Symetryczny

Asymetryczny

Prad dwukierunkowy- elektrony poruszaja sie w naprzemiennych kierunkach i stale

zmieniaja swoja polaryzacje.

Pod wzgledem czestotliwosci prady dzielimy na :

Czestotliwosc- liczba cykli lub drgan zachodzacych w jednostce czasu.

Jednostka jest herz-Hz

Pod wzgledem efektów terapeutycznych prad dzielimy na :

Prad elektryczny wywołuje znaczace efekty biologiczne, które zale_a od parametrów pradu.

Pobudzenie_ zmiana własciwosci błony komórkowej lub metabolizmu komórkowego pod

wpływem zewnetrznych bodzców, które nie uszkadzaja komórki i wywołuja całkiem

odwracalne zmiany.

Pobudliwosc_ to zdolnosc komórki do reagowania na bodzce

LECZNICZE ODDZIAŁYWANIE ZALE_Y OD :

Energia lecznicza Zmiany w tkankach Efekty

Czynnik fizykalny– to bodziec wywołujacy w ustroju odpowiedz tkankowa zwana odczynem

Odczyn- to odpowiedz tkankowa bedaca w bezposrednim kontakcie z efektorem leczniczym

( szereg reakcji biochemicznych , zmieniajacych procesy fizjologiczne zachodzace w

tkankach)

Efekt leczniczy- to cos by było widoczne wymaga czesto wielokrotnego wywołania

odczynów.

GALWANIZACJA

Zabieg elektryczny, w którym wykorzystuje sie prad stały. Nazwa zabiegu wia_e sie z

nazwiskiem włoskiego lekarza Luigi Galvaniego

Rodzaje elektrod:

1.Elektordy płaskie

2.Elektrody specjalne :

-dyskowa ( na okolice gałek ocznych , uszu)

-wałeczkowa ( galwanizacja labilna)

-Bergoniego tzw.półmaska ( na okolice twarzy)

Podział galwanizacji :

1.Ze wzgledu na uło_enie elektrod

-podłu_ne

-poprzeczne

2.Ze wzgledu na sposób wykonywania zabiegu

-stabilne

-labilne

3.Ze wzgledu na elektrode czynna

-katodowe

-anodowe

Elektroda czynna ( lecznicza)- wywołuje efekt leczniczy

Elektroda bierna – zamyka obwód

Wzajemne uło_enie elektrod

-poprzeczne – wystepuja dwa opory, zwiazane z warstwowym uło_eniem tkanek o ró_nym

przewodnictwie

-podłu_ne – opór jaki stawiaja tkanki jest tu mniejszy

Rozmiar elektrod – decyduje o gestosci przepływajacego pradu, jest to stosunek nate_enia

pradu do powierzchni elektrody wyra_onej w cm2 przez która przepływa prad

J=I/S

I-nate_enie

S-powierzchnia elektrody

Sugerowane nate_enie pradu w zale_nosci od powierzchni

24cm2 – 2,5 mA

36cm2 – 3,5 mA

7,2cm2 – 7mA

www.pandm.prv.pl

3

Aby byc pewnym czy powy_sze wartosci nie sa przekroczone, nale_y podzielic wyjsciowe

nate_enie pradu ( wartosc skuteczna) przez powierzchnie elektrody w cm2 ; otrzymana

wartosc powinna byc mniejsza ni_ 2mA/cm2

Czas trwania

-od 10-30 min ( przecietnie 15min)

-codziennie , co 2 dzien

-cykl 10-20 zabiegów

Działanie Brzegowe

Charakteryzuje sie nadmiernym zageszczeniem pradu na sasiednich ze soba krawedziach

elektrod, objawiajace sie nadmiernym odczynem naczyniowym lub uszkodzeniem tkanki.

Zwiekszenie gestosci pradu mo_e równie_ wystapic w przypadku gdy powierzchnie elektrod

nie sa równe lub, gdy podkład nie przylega.

Lecznicze zastosowanie

ANODA KATODA

-przeciwbólowe -przekrwienie

-proces zapalny -wpływa stymulujaco

Dawka

Zale_y od

-powierzchni elektrody czynnej

-czas trwania

-rodzaj i umiejscowienie schorzenia

Dawka słaba od 0,001-0,1 Ma/cm2 stosuje sie w przypadku :

-u_ycia małych elektrod o powierzchni 10-20cm2

-w pod ostrym stadium schorzenia

-długotrwałego przepływu pradu

Dawka srednia do 0,5mA/cm2

Dawka mocna od 0,5mA/cm2 stosuje sie w przypadku :

-u_ycia du_ych elektrod

-w przewlekłych schorzeniach

-krótkotrwałego przepływu pradu

WSKAZANIA

-nerwobóle

-przewlekłe zapalenia nerwów, korzeni, splotów

-zespoły bólowe w chorobie zwyrodnieniowej

-zaburzenia kra_enia obwodowego

-pora_enia wiotkie

-prad o małej mocy wpływa na zakrzepy naczyniowe, oraz przyspiesza zrost kostny

PRZECIWWSKAZANIA

-ropne zapalenie skóry i tkanek miekkich

-wypryski

-stany goraczkowe

-zaburzenia czucia

-choroby tarczycy

-pora_enie spastyczne

-cia_a

-nowotwory

www.pandm.prv.pl

4

-czynna gruzlica

OSTRO_NOSC

-stosowanie galwanizacji w okolicy klatki piersiowej i konczyn górnych u osób z

wszczepionym rozrusznikiem serca

-zmiany chorobowe w okolicy głowy i serca , sa to miejsca wra_liwe

-nie mo_na wykonywac w miejscach w których kosci zostały zespolone metanolem

-biegun (+) wpływa niekorzystnie na uszkodzone włókna nerwowe

ZASADY PRAWIDŁOWEGO WYKONYWANIA GALWANIZACJI

-przestrzegania wskazan lekarza

-wykonywac tylko na zlecenie lekarza

-sprawdzic czy u chorego nie wystepuje zaburzenie czucia powierzchniowego, jego

osłabienie, lub zniesienie ( w przypadku osłabienia czucia konieczne jest zachowanie

ostro_nosci w czasie zabiegu)

-oczyscic skóre i odtłuscic alkoholem

-pacjent powinien zachowac spokój

-w miejscu ubytku skóry nało_yc podkład i osłonic miejsce folia

-przestrzegac czystosci podkładu

-przebywac w kontakcie z pacjentem

-wszelkie zmiany nate_enia pradu powinny byc wykonywane płynnie i bardzo wolno

-sprawna aparatura

JONOFOREZA I FONOFOREZA

Transdermalny system terapeutyczny ( TTS)- polega na wprowadzeniu okreslonej substancji

leczniczej do organizmu przez warstwe naskórka i skóry własciwej

W systemie TTS wyró_nia sie –bierne i –czynne wprowadzanie leku

_ bierne ( systemy membranowe) w których leki przenikaja do organizmu spod specjalnych

błon nało_onych na powierzchnie skóry

_czynne to jonoforeza i fonoforeza

Jonoforeza-metoda podawania leków wykorzystujaca przemieszczanie sie jonów leczniczych

w polu elektrycznym. Jony wprowadzone przez skóre z ładunkiem elektrycznym

przemieszczaja sie głównie droga przewodów potowych i mieszków.

Jony o ładunkach takich samych jak elektrody, pod którymi sie znajduja zostaja odepchniete

od niej i przemieszczaja sie.

Jony konkurencyjne – jony wykazujace du_a ruchliwosc w polu elektrycznym stanowiace

konkurencje dla jonów działajacych leczniczo.

Jony paso_ytnicze – pojawiajace sie na skutek zanieczyszczen roztworu, u_ytego do

jonoforezy lub zanieczyszczen skóry.

Technika

-skóra odtłuszczona, oczyszczona

-zabieg wykonujemy tydzien przed zaprzestaniem leczenia masciami

-podkład lekowy – gaza grubosci ok.0,5cm nasycona roztworem leku lub przykrywajaca

naniesiona na skóre lub _el

-podkład posredni

-elektroda dopasowana do okolicy w której bedzie przeprowadzany zabieg

-folia, opaska mocujaca

-czas zabiegu 15 minut, w przypadku histaminy lub adrenaliny 3-5minut

www.pandm.prv.pl

5

-nate_enie pradu najczesciej 0,1mA/cm2

Fonoforeza – metoda wprowadzanie leku za pomoca ultradzwieków

W obszarze skóry poddanej ultradzwiekom zachodza :

-miejscowe zmiany temperatury

-zmiana wewnatrzkomórkowego cisnienia

-powstanie zjawisk kawitacji ( wytworzenia pecherzyków gazowych w płynach ustrojowych,

w warstwie rogowej i na zewnatrz skóry pod wpływem zmian cisnienia)

Efekty te ułatwiaja wnikanie substancji leczniczych do tkanek podskórnych

Korzysci TTS :

-ominiecie przewodu pokarmowego (brak barier;błona sluzowa, enzymy)

-wprowadzenie bezposrednio do kra_enia, a nie przez układ _yły wrotnej

ogranicza to proces usuwania substancji leczniczych przez watrobe

-mo_liwosc przedłu_enia działania substancji leczniczy o krótkim biologicznie

okresie półtrwania

-mo_liwosci przerwania w dowolnej chwili dawkowania leku

-miejscowe działanie leku ograniczenie do struktur objetych procesem

chorobowym

Wady stosowania TTS :

-uczulenia, podra_nienia

-ograniczony sposób mierzenia intensywnosci i głebokosci przenikania leku do skóry

-brak standaryzacji technik wykonywania zabiegu

-niepewnosc co do wielkosci efektu miejscowego i systemowego

TTS stosujemy gdy :

-istnieja przeciwwskazania lub ograniczenia dla innych dróg podawania leku ( nietolerancja)

-wskazane jest podanie leku do tkanki o niskim stopniu unaczynienia , nie uzyskujacej

efektywnej dawki leku z kra_enia systemowego

-wskazane jest miejscowe uzupełnianie np. przeciwzapalne

-wskazane jest wykorzystanie niezale_nego od farmakoterapii, efektorów stosowania pradu

elektrycznego

Kryteria doboru

Zwiazane z dodatkowym efektem terapeutycznym

Jonoforeze stosujemy zazwyczaj :

-przy zmianach powierzchownych i / lub połaczonych z bólem

-mniejsza głebokosc przenikania

-wykorzystanie przeciwbólowego działania

Fonoforeze stosujemy zazwyczaj :

-przy zmianach głebokich

-gdy uzasadnione jest wykorzystanie wytworzonego ciepła

-gdy chcemy wykorzystac stymulacje procesów poprawczych

Czynniki wpływajace na skutecznosc jonoforezy

-rodzaj leku (ka_dy lek musi ulegac dysocjacji)

-ste_enie leku ( wystarczajaco du_e, aby wywołac efekt)

www.pandm.prv.pl

6

-nate_enie i czas działania pola elektrycznego ( im wieksze nate_enie i dłu_szy czas działania

, tym wieksze przenikanie)

-własciwosci skóry ( stopien uwodnienia , ukrwienia)

-efekt depozytowy ( zdolnosc gromadzenia jonów w skórze i skórze własciwej)

Czynniki wpływajace na skutecznosc fonoforezy

-masa czasteczkowa leku ( przenikanie leku jest odwrotnie proporcjonalne do masy

czasteczkowej)

-ste_enie leku

-podło_e leku ( masc, _el musi dobrze przewodzic )

-zwiekszenie przepuszczalnosci naskórka i skóry pod wpływem leku

-oddziaływanie termiczne ze skóra i na czastki leku

-doboru mocy i czestotliwosci ultradzwieków

-sposobu ekspozycji na fale ultradzwiekowa : ciagła , impulsowa

(fale impulsowe wia_e sie z mniejsza produkcja ciepła-mniejsze przenikanie)

-czas ekspozycji ( im zabieg dłu_szy tym wieksza dawka mo_e wpłynac)

-czas zabiegu ok.10-15 minut

Ocena skutecznosci jono i fonoforezy

-wstepna ocena ( 4-5 dni po zabiegu)

-w przypadku neurologii po 5-7 dniach

-uwzglednienie minimalnych zmian, np.obraz zmian skórnych, zakres ruchu,

pow.owrzodzenia)

-zmniejszenie bólu

-przy braku zmian po 8-10 zabiegach

_odstapic od zabiegów

_wykonywac jeszcze 5-6 i dokonac ostatecznej decyzji

_ zmienic lek

_krótkotrwała poprawa (2-3tyg) zmiana terapii

Cel stosowania:

-uzyskanie efektu przeciwbólowego, przeciwzapalnego

-poprawa ukrwienia

-pobudzenie, resorpcja płynów

-pobudzenie tkanki do regeneracji

-przeciwdziałanie powstawaniu zrostów i przykurczów

Wskazania:

-stany pourazowe (stłuczenia,zwichniecia,skrecenia,krwiaki,stany zapalne,pooperacyjne

zrosty)

-zespół Suddecki

Stosowane srodki :

-lidokaina przeciwbólowa

-heparyna

-leki przeciwzapalne

-łaczenie efektów znieczulajacych miejscowo i leków

przeciwzapalnych (salicylanów)

-hialuronidaza ( przeciwobrzekowy,zmiekcza bliznowacenia tkanki)

-jod (rozmiekczenie tkanki)

www.pandm.prv.pl

7

Zabiegi wykonuje sie w okresie ustapienia stanu ostrego 4-5 dni

-stany przecia_eniowe (mikrourazy) –znieczulenie miejscowe, przeciwzapalne, mix

-przewlekłe procesy zapalne

-procesy gojenia i regeneracji

-owrzodzenia –cynk, hialuronidaza, histamina

-zaspół Suddecka ( wapn)

-blizny zrosty ( jod, heparyna)

Przeciwwskazania :

1.wynikajace ze stosowania leku

-uczulenia na salicylany

-w przypadku histaminy i lidokainy zaleca sie wykonanie próby uczuleniowej

-nie stosuje sie histaminy u osób majacych skłonnosci do alergii, chorujacych

na astme oskrzelowa

-stosowanie leku od małych dawek

2.wynikajace ze stosowania pradu

-uszkodzenia skóry

-infekcje

-zakrzepowe zapalenie _ył

-ostra goraczka, infekcje

-cia_a

-nietolerancja

KAPIELE ELEKTRYCZNO-WODNE ( kapiele Stangera)

Sa to zabiegi w których czesc lub całe ciało znajdujace sie w kapieli wodnej,poddaje sie

działaniu pradu stałego.

Wyró_niamy dwa rodzaje kapieli:

-kapiel elektryczno-wodna całkowita

-kapiel elektryczno-wodna czesciowa

Kapiele elektryczne łacza w swoim działaniu na organizm kilka rodzajów bodzców:

-elektryczny ( prad stały)

-termiczny (zwiazany z temperatura)

-mechaniczny (zwiazany z cisnieniem hydrostatycznym wody)

-chemiczny (je_eli dodaje sie wyciagu z ziół lub soli mineralnych)

Wpływ kapieli na organizm

-rozszerzenie naczyn krwionosnych obwodowych

-regulacja cisnienia krwi

-zwiekszenie napiecia miesniowego

-tonizujacy lub pobudzajacy wpływ na uk.nerwowy

-zwiekszenie progu odczuwania bólu

KAPIEL ELEKTRYCZNO-WODNA CAŁKOWITA

Efekt zale_y od:

-nate_enia pradu

-czasu trwania

www.pandm.prv.pl

8

-temperatury wody

-stopnia zanurzenia

Metodyka zabiegu

1.Kapiel przeprowadza sie w specjalnej wannie, zbudowanej z materiału izolacyjnego

(_ywice syntetyczne lub szkło organiczne) z wbudowanymi elektrodami weglowymi, jest ich

8 po trzy z ka_dego boku, jedna od głowy i jedna od kkd.

Istnieje mo_liwosc 50 kombinacji przepływu pradu.

2.Istnieje mo_liwosc stosowania podłu_nego lub poprzecznego przepływu pradu.

_Podłu_ny :

- wstepujacy przepływ pradu

- zstepujacy przepływ pradu

Katoda w okolicy karku, Anoda w okolicy stóp _uzyskujemy wstepujacy kierunek pradu

Działajacy podbudzajaco

Anoda w okolicy karku, Katoda w okolicy stóp _uzyskujemy zstepujacy kierunek pradu

Działajacy rozluzniajaco

3.Wanny nale_y wypełnic woda o temperaturze 34-38 stopni, tak aby elektrody były całe

pokryte woda. Wprowadza sie czasem wody mineralne jako element jonoforezy.

4.Prad stały uzyskuje sie ze specjalistycznego zasilacza wmontowanego do budowy wanny.

Zestaw przełaczników dwupozycyjny /+ - / umo_liwia podłaczenie biegunów zródła pradu.

5.Pod grzbiet pacjenta podkładamy gumowa poduszke, a głowe opieramy na specjalnym

podgłówku.

6.Dopiero po 5 minutach od chwili zanurzenia mo_na ustawic dawke nate_enia

7.Po zabiegu nale_y zmniejszyc prad do 0 i wyłaczyc zasilanie.

DAWKA

Całkowita kapiel _ 20-50mA

Czas trwania _ 5-15 minut

Ilosc _ 2 razy w tygodniu

ZASADY OBOWIAZUJACE

1.Wanna powinna byc ustawiona z dala od instalacji wodnej, odpływ wody zas nie ma

bezposredniego połaczenia z rura sciekowa.

2.Elektrody w postaci płyt weglowych, umieszczone wewnatrz wanny sa odizolowane od

pacjenta w celu zabezpieczenia go przed mo_liwoscia bezposredniego kontaktu z nimi.

3.Przed zabiegiem nale_y poinstruowac pacjenta aby nie wyciagał kkd z wody , nie dotykał

scian wanny, nie wychodził z wody samemu zanim nie wyłaczy sie pradu, aby nie ruszał sie

w wannie , gdy_ spowoduje to nieprzyjemny skurcz miesnia.

4.Pacjent nie powinien posiadac na sobie _adnych przedmiotów metalowych w trakcie

zabiegu.

5.Nale_y upewnic sie o prawidłowym zaprogramowaniu przepływu pradu i powoli zwiekszac

nate_enie do momentu kiedy pacjent zgłasza kłucie na skórze, a na powierzchni zabiegowej

uczucie ucisku, nale_y zmniejszyc.

6.W czasie zabiegu terapeucie nie wolno oddalac sie od wanny, dolewac wody, dotykac

pacjenta,wkładac reki do wody, zmieniac kierunek przepływu pradu.

KAPIELE CZESCIOWE

Rozró_niamy _jedno, dwu ,trzy i czterokomorowe.

-wykonywane sa gdy kapiel całkowita jest przeciwwskazaniem ze wzgledu na stan

uk.kra_enia ( stanowi mniejsze obcia_enie dla organizmu)

-w kapielach czesciowych cały czas prad przepływa przez ciało, podczas gdy w całkowitych

tylko 1/3 ( stad te_ nate_enie powinno byc ni_sze)

www.pandm.prv.pl

9

-kierunek przepływu pradu mo_e byc wstepujacy i zstepujacy

-kapiele wykonuje sie przy pomocy specjalnego zestawu w skład którego wchodza:

*urzadzenia elektryczne bedace zródłem pradu stałego

*cztery zbiorniki na wode

*stołek

-zbiorniki sa przystosowane do kkg i kkd

-w scianach znajduja sie a_urowe kieszenie na elektrody

CZTEROKOMOROWA WSTEPUJACA

1.biegun ujemny zródła pradu połaczony jest z wanienkami przeznaczonymi dla kkg

2.biegun dodatni zródła pradu połaczony jest z wanienkami przeznaczonymi dla kkd

Działanie:

- zwiekszenie pobudliwosci OUN

- zwiekszenie odpływu krwi _ylnej z kkd i narzadów wew.objetych dorzeczem

_.wrotnej

- zwiekszenie dopływu krwi tetniczej do płuc i kkg

- zwiekszenie odpływu krwi tetniczej z serca do płuc

-

CZTEROKOMOROWA ZSTEPUJACA

1.biedun ujemny zródła pradu połaczony jest z wanienkami przeznaczonymi dla kkd

2. biegun dodatni zródła pradu połaczony jest z wanienkami przeznaczonymi dla kkg

Działanie:

- obni_enie pobudzenia OUN

- zwiekszenie dopływu krwi z kra_enia małego do serca

- zwiekszenie odpływu krwi _ylnej z płuc i kkg

- zwiekszenie dopływu krwi tetniczej z narzadów wew.objetych dorzeczem

_.wrotnej oraz kkd

METODYKA ZABIEGU

-wanienki napełnione woda do 2/3 objetosci

-temp.wody 34-37

-ustalamy wysokosc siedziska

-pacjent zanurza najpierw kkd a potem kkg

-po zanurzeniu konczyn, w komorach poziom wody powinien siegac :

*KKG-powy_ej stawu łokciowego

*KKD-ponie_ej stawu kolanowego

-nate_enie pradu 10-30mA

-czas 10-20minut

-przed przystapieniem do zabiegu wykonuje sie próbe przepływu pradu

-przy pierwszych zabiegach stosuje sie dawki nate_enia mniejsze, stopniowo zwiekszajac w

nastepnych zabiegach

-szczególna ostro_nosc :

-u osób wra_liwych

-osłabionych

-schorzeniach uk.naczyniowego

-w nadcisnieniu

-po zabiegu nale_y odpoczac w poczeklani

-skóre na granicy zanurzenia nale_y przetrzec wazelina gdy_ tam gromadzi sie prad

-elektordy oczyscic po zabiegu

www.pandm.prv.pl

10

KAPIEL JEDNOKOMOROWA

-wykonuje sie dla jednej konczyny

-mo_e byc jednobiegunowa (elektrody czynne obie lekowe połaczone w zale_nosci od

wskazan do A lub K, natomiast płaskie bierne elektrody o pow.100-300cm2 umieszcza sie

dla kkg na barku dla kkd w okolicy posladkowej)

-moga byc dwubiegunowe ( obie elektordy połaczone sa z ró_noimiennymi biegunami i

nastepuj wówczas poprzeczny przepływ pradu

-czas 10-15 minut

-nate_enie od 6-15 mA

KAPIELE DWUKOMOROWE

-wykonywane gdy zmiany chorobowe dotycza obydwóch kkg lub kkd

-oraz kkd , kkg po jednej stronie

-mo_na zastosowac

A dla kkg i K dla drugiej

A dla kkd i K dla kkg po tej samej stronie lub odwrotnie

WSKAZANIA

1.Ze wzgledu na poprawe ukrwienia

-czynnosciowe zaburzenie ukrwienia ( zimne rece)

-choroba Raymonda

-mia_dzyca zarostowa tetnic w okresie II-III wg.Fontaine’a

2.Ze wzgledu na działanie przeciwbólowe

-polineuropatia (wielonerwowe zapalenie)

-zapalenie nerwów

-RZS w okresie niezapalnym

-zmiany zwyrodnieniowe

-zapalenia okołostawowe

-nerwobóle

-zespoły korzeniowe ( rwy)

3.Ze wzgledu na poprawe trofiki tkanek

-osteoporoza

-przedłu_ony proces gojenia

-urazy, zakwasy

4.Ze wzgledu na działanie rozluzniajace

-przecia_enia miesni

-stany wyczerpania

5.Inne

-pora_enia wiotkie ( K-w obrebie karku)

-pora_enia spastyczne ( A w obrebie karku)

-zaburzenia neurowegetatywne

-potliwosc rak i stóp

-dolegliwosci przekwitania

PRZECIWWSKAZANIA

-niewydolnosc kra_enia

-nadcisnienie płucne

-stany goraczkowe

-choroby skóry

-ostre stany zapalne, chorobowe

-rozrusznik

-metalowe implanty

www.pandm.prv.pl

11

PRADY IMPULSOWE MAŁEJ CZESTOTLIWOSCI

SZEREG PRADÓW zło_onych z impulsów elektrycznych o ró_nej czestotliwosci od 0.5 do

4000 hz, powstaja na podło_u przerywanego pradu stałego

PARAMETRY

_ Czas trwania impulsu

_ Czas narastania im

_ Czas opadania – osiagniecie wartosci zerowej

_ Amplituda nate_enia imp

_ Czestotliwosc im- miara tego parametru jest okres

Miara nate_enia serii impulsów jest jego wartosc srednia nate_enia obliczana wg wzoru :

I sr = i s * t trw/ T

WSPÓŁCZYNNIK WYPEŁNIENIA

??Stosunek czasu trwania imp do okresu t imp / T T= t imp + t przerw

??Okresla stopien wypełnienia impulsami przebiegu pradu impulsowego

??Gdy czas trwania imp i czas trwania przerwy sa równe to współczynnik wypełnienia

wynosi 0,5

??Gdy wydłu_amy przerwe a skracamy czas trwania imp ,to wsp wypełnienia da_y do 0

??Gdy wydłu_amy czas trwania imp ,to w czasie zabiegu bedzie wiecej imp i wsp

wpełnienia bedzie da_ył do jednosci

??Np. : t imp = 10 ms

tp =15 min wsp wypeł = 10/ 25 = 0.4

CZESTOTLIWOSC

_ Jesli czas trwania impulsu i czas trwania przerwy sa mniejsze ni_ jedna minuta, to

czesto podajemy w sekundach np. :

1= 1000ms , t p=150 ms, timp=50 ms, f=????

F= 1000 / 200 ms= 5 hz

Obliczona czestotliwosc to 5 impulsów na sekunde

_ Jesli czas impulsu i czas przerwy jest wiekszy ni_ sekunda, to czestotliwosc

podajemy w minutach

t imp = 1000 ms, t p = 3000 ms, f= ???, 1= 1 min= 60 sek

f= 60 000ms/ 4000 ms= 15 Hz

obliczona czestotliwosc to 15 impulsów na minute

KSZTAŁTY IMPULSÓW-zale_a od szerokosci czasu narastania i opadania imp

KSZTAŁTY PRADÓW

_ GALWANICZNY PRZERYWANY

_ ZMINNY SINUSOIDLANY

_ ZMIENNYSINUSOIDALNY WYPROSTOWANY

_ FARADYCZNY

_ NEOFARADYCZNY

_ IM PROSTOKATNY

_ IMP TRÓJKATNY

_ IMPULSOWY EKSPONENCJALNY

_ THREBERTA

_ WYSOKONAPIECIOWY

www.pandm.prv.pl

12

_ MIKROAMPEROWY

PODSTAWOWE FORMY PRADU IMPULSOWEGO

_ prad jednokierunkowy, jednobiegunowy – zmienne nate_enie w czasie

przepływu pradu przez tkanki , zachowuje sie tak jak prad stały , ale ka_dy imp

pobudza mm i tkanki

_ prad dwubiegunowy, dwukierunkowy- zmiennosc biegunów zale_na od

czestotliwosci, np. 100 Hz oznacza 100razy zmiane biegunów

??symetryczny- po obu stronach linii zerowej impulsy maja takie same

parametry i oscylacje

??asymetryczny- ró_ne parametry i oscylacje po obu stronach linii

zerowej

SPOSOBY ZWIEKSZANIA ŁADUNKU ELEKTRYCZNEGO

- ZWIEKSZENIE AMPLITUDY

- ZWIEKSZENIE SZEROKOSCI IMPULSU

- SKRÓCENIE PRZERW MIEDZY IMPULSAMI

efektywna siła pradu zale_y od amplitudy i stosownego czasu trwania impulsu do czasu

trwania przerwy

WA_NIEJSZE CZETOTLIWOSCI

??prad o czest 10 HZ wywołuje skurcz pojedynczy

??prad o czest 10- 20 Hz wywołuje skurcze te_cowe niezupełne

??prad o czest 20- 80 Hz wywołuje skurcz te_cowy zupełny

??prad o czest 90- 200 Hz wywołuje rozluznienie miesni

??uwalnianie endorfin 2- 10 Hz (działanie przeciwbólowe )

??działanie na mechaniczne bramki kontrolne 50- 100 Hz

??pobudzanie wł sympatycznych- pobudzenie miesniówki scian naczyn krwionosnych ,

poni_ej 10 Hz

??pobudzenie mm jelit- wł czesci parasympatycznej 10- 20 Hz

CZAS TRWANIA IMPULSU

- decyduje o skutecznosci bodzca

- długie imp o wysokim nate_eniu powoduja wra_enia bólowe

- im imp jest krótszy , tym amplituda powinna byc wieksza(

prady skuteczne i nie dra_niace zakonczen nerwowych)

- imp długie , wieksze od 1 ms, to sa dla pacjenta nie przyjemne

(DD, Thraberta)

- imp krótkie , mniejsze od1 ms, sa dla pacjenta przyjemne

(TENS, pr sredniej czest, wysokonapieciowe)

- imp o czasie trwania 1 ms powoduja wra_enia bólowe tylko w

wiekszych dawkach (du_e nate_enia)

PRZERWY

maja wpływ na zmeczenie i wypoczynek

stosunek tp do t imp powinien byc :

o dla mm zdrowych 1 /2

o dla mm osłabionych 1 /5

jesli salwa trwa 5 sek to przerwa trwa 25 sek

www.pandm.prv.pl

13

SKURCZE

izotoniczne

izometryczne

te_cowy- skurcz przedłu_ony powstały po zsumowaniu skurczów pojedynczych

50- 100 Hz mm szybko kurczace sie

10 – 30 HZ mm wolno kurczace sie

mniejsza czest wywołuje powstanie niepełnych skurczów objawiajacych sie dra_nieniem mm.

PRAD FARADYCZNY I NEOFARADYCZNY

Prad faradyczny znajdował szerokie zastosowanie, obecnie wychodzi z u_ycia.

Podstawowa wada jest przypadkowa nierównomiernosc amplitudy oraz czasu trwania

impulsów i przerw miedzy nimi.

Prad faradyczny wywołuje tzw. te_cowe skurcze miesnia trwajace przez cały czas jego

przepływu, poniewa_ impulsy działaja na miesien w krótkich odstepach czasu

uniemo_liwiajac jego rozkurcz.

Bodzcem dla miesnia sa dodatnie wychylenia przebiegu pradu faradycznego

Prad faradyczny – charakterystyka

-zaliczany jest do pradów impulsowych małej czestotliwosci 50-100 Hz

-asymetryczny, jednokierunkowy, przemienny otrzymywany z induktora

-reaguja na niego miesnie zdrowe i nieznacznie uszkodzone

-wykorzystywany w elektrodiagnostyce ( metodzie jakosciowej ) do badania reakcji nerwów i

miesni

-za pomoca tego pradu stosujac technike jednoelektrodowa, mo_emy identyfikowac punkty

motoryczne

-czas trwania zabiegu 10-15 minut

-cykl : 10-15 zabiegów

-przerwa 20-30 dni

WSKAZANIA

-atrofie miesniowe spowodowane dłu_szym unieruchomieniem

-obrzeki spowodowane urazami

-pora_enia o przedłu_ajacych sie objawach bólowych

-sztywnosc miesniowa

PRZECIWWSKAZANIA

-metale

-stany zapalne

-otwarte rany

-oraz te które wystepowały w galwanizacji

DZIAŁANIE

-rozszerzenie naczyn krwionosnych w okolicy zabiegu

-przeciwbólowe

-pobudzajace-motoryczne

Prad neofaradyczny – charakterystyka

-jednokierunkowy, zło_ony z impulsów trójkatnych , którego nate_enie osiaga natychmiast

max.wartosci , a nastepnie stopniowo spada do 0

www.pandm.prv.pl

14

-czasie trwania impulsu 1ms

-czas przerwy 20ms

-czestotliwosc 50Hz

-prad ten podawany jest ciagami impulsów dla stymulowania normalnie unerwionych miesni

lub lekko osłabionych

-zastosowanie w elektrodiagnostyce , elektrostymulacji

Efekt biologiczny

Jest nim efekt pobudzenia ruchowego oraz rozszerzenie naczyn krwionosnych

1.EFEKT POBUDZENIA RUCHOWEGO

Skurcz wywołany jest czestotliwoscia 50Hz z powodu krótkiego czasu trwania impulsu.

Jest szczególnie u_ywany do stymulacji prawidłowo unerwionych miesni.

Krótki czas trwania impulsu sprawia _e prad ten nie nadaje sie do miesni odnerwionych,

poniewa_ nate_enie pradu konieczne do wywołania skurczu byłoby zbyt du_e, aby mogło byc

tolerowane przez pacjenta.

.EFEKT ROZSZERZENIA NACZYN KRWIONOSNYCH

-rozkurcz naczyn krwionosnych stosujemy czestotliwosc 100Hz

PRADY DIADYNAMICZNE (DD)

Okreslane inaczej Bernarda

Charakterystyka :

-prady zło_one z impulsów w kształcie połówki sinusoidy

-powstaja w wyniku prostowania pradu sinusoidalnie zmiennego nało_onego na prad stały

-wywodza sie z 2 podstawowych pradów impulsowych o czestotliwosci 50 Hz oraz 100 Hz

Wpływ na organizm :

-bezposrednie hamowanie bólu i podniesienie progu pobudliwosci czuciowych zakonczen

nerwowych – przeciwbólowe działanie

-podra_nienie włókien nerwów uk.wegetatywnego , prowadzi to do lepszego ukrwienia,

stymulacji procesów troficznych, zwiekszenia metabolizmu tkankowego

-usuwanie zbednych produktów(toksycznych) procesów zapalnych - działanie przeciwzapalne

-resorpcja obrzeków

Efekt działanie ujawnia sie podczas ich przepływu przez tkanki jak i po zabiegu.

Wyró_niamy IV okresy działania DD:

I-dynamogenia natychmiastowa (wywołanie ró_nych efektów fizjolodynamicznych,

odczuwanie wibracji, skurczów miesni poprzecznie pra_kowanych i gładkich)

II-inhibicja pierwotna inaczej zahamowanie pierwotne (zniesienie bólu)

III-dynamogenia wtórna (dochodzi do pobudzenia czynnosci tkanek i przywrócenia ich

fizjologicznych sprawnosci)

IV-inhibicja wtórna inaczej objaw przyzwyczajenia (objaw ten jest niekorzystny i mo_na

zapobiec poprzez okreslona zmiane czestotliwosci)

Bernard wprowadził pacjenta do tzw.strefy działania DD.

Strefa ta miesci sie pomiedzy progiem czucia (minimum nate_enia pradu) a progiem bólu

(max.nate_enie).Strefa działania jest indywidualna, niestabilna i zmienia sie w czasie

kolejnych zabiegów. Stwierdzono _e małe dawki nieznacznie przekraczajace próg

pobudliwosci szybko wywołuje objaw inhibicji wtórnej. Je_eli dawka jest mocna i przekracza

próg bólu, wówczas przewa_a efekt dynamogeniczny.

Czestotliwosc pradu równie_ odgrywa tu role :

50imp/s – przewa_a efekt dynamogeniczny

www.pandm.prv.pl

15

100imp/s – przewa_a efekt inhibicji

Rodzaje pradów DD ( wyró_niamy 6 )

1.DF (diafaza stała)

-wyprostowany prad sinusoidalny o

*stałej czestotliwosci 100Hz

*czasu trwania impulsu : 10ms

-wywołuje wra_enie wibracji (nieznaczne )

-odczuwanie tego pradu zmniejsza sie podczas zabiegu , u_ywany jest jako prad

przygotowawczy oraz w przeczulicy

-wywołuje natychmiastowe lecz krótkotrwałe działanie przeciwbólowe

2.MF (monofaza stała)

-połówkowy prad sinusoidalny o

*czestotliwosci 50 Hz

*czas trwania impulsu: 10ms

*czas przerwy : 10ms

-powoduje silne uczucie pulsowania

-odczucie pradu zmniejsza sie bardzo powoli w trakcie zabiegu, ale minimalny wzrost

nate_enia powoduje znaczacy wzrost odczucia

-efekt przeciwbólowy jest długotrwajacy (osiagany powoli)

-stosowany w nerwobólach (po wczesniejszym podaniu DF) oraz dla utrzymania działania

znieczulajacego

3.CP (modulowany krótkookresowy)

-zło_ony z DF i MF wystepujacych naprzemiennie po sobie w odstepach 1 sekundowych

-zmiana tych dwóch kształtów fal zapobiega inhibicji wtórnej

-efektem działania CP jest pobudzenie receptorów skóry i wpływ troficzny na tkanki

-stosowany w stanach pourazowych, obrzekach i zaburzeniach _ylakolimfatycznych

-wywołuje najsilniejsze pobudzenie receptorów skórnych i nie jest wskazany u wra_liwych

pacjentów

-odczucia utrzymywane na stałym poziomie

4.LP (modulowany długookresowy)

-zło_ony z DF i MF wystepujacych naprzemiennie co 6-12 sekund

-efekt przeciwbólowy tego pradu jest silnie zaznaczony, wystepuje nagle i utrzymuje sie przez

kilka godzin

-stosowany jest w nerwobólach , zapaleniach nerwów, uszkodzeniach układu ruchu , w

stanach obni_onego napiecia miesniowego, bólach miesniowych, zwiotczeniu miesni gładkich

jamy brzusznej

-odczucia pradu utrzymuja sie na stałym poziomie

5.RS (rytm synkopowy)

-przerywany prad MF

-czas trwania impulsu i przerwy sa sobie równe i wynosza 1 s

-powoduje silne skurcze miesni szkieletowych

-stosowane do elektrostymulacji miesni zdrowych w atrofii miesniowej z nieczynnosci

www.pandm.prv.pl

16

6.MM (monofaza modulowana)

-przerywany MF o amplitudzie impulsu modulowanego

-czas modulacji wynosi 1s, po czym 1s przerwy wdg Miki wdg.wykładu 3 i 5

-stosuje sie do elektrostymulacji miesni zdrowych lub nieznacznie uszkodzonych

METODYKA ZABIEGU

-nate_enie pradu 3mA

-czas trwania 10-12 minut _ 2 min dla DF 10 min dla innego

-ilosc zabiegów w serii : 6-10 zabiegów

-przerwa : 6-8 dni

-nate_enie DD do uzyskania odczucia pacjenta

-pełny cykl leczniczy 2-3 serie

-elektroda czynna :katoda

DOBÓR ODPOWIEDNICH PRADÓW ORAZ KOLEJNOSC ICH STOSOWANIA

-w celu uzyskania działania przeciwbólowego wykorzystuje sie -DF,CP,LP lub DF,LP,MF

-w celu wzmo_enia aktywnosci naczynioruchowej : DF,MF,CP

-w celu zmniejszenia napiecia miesniowego : DF,CP,LP

-do elektrostymulacji miesni pozostajacych w zaniku z nieczynosci : RS,MM

WSKAZANIA do DD

_ zespoły bólowe w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów kregosłupa

_ nerwobóle splotów nerwowych

_ nerwobóle nerwu trójdzielnego

_ rwa kulszowa

_ zapalenie okołostawowe

_ choroby zwyrodnieniowe stawów

_ samorodna sinica konczyn

_ półpasiec

_ stany6 po urazach stawów, miesni oraz sciegien

_ odmro_enia

_ obrzeki na tle zaburzen od_ywczych

_ choroba Raymonda

_ dyskopatia

_ pora_enie obwodowe nerwu twarzowego

PRZECIWWSKAZANIA do DD :

??stany zapalne skóry

??ubytki naskórka w miejscu zabiegu

??nadwra_liwosc na prad

??rozrusznik

??czynna gruzlica

??nowotwory

??choroby metaboliczne

?

PRADY IZODYNAMICZNE

-znalazły zastosowanie w terapii zespołów bólowych

-podnosza próg pobudliwosci czuciowej ,najskuteczniejszy w tym zakresie jest prad CP (ISO)

www.pandm.prv.pl

17

-zasada działania polega na przemiennym wpływie na tkanki pradów diadynamicznych MF

oraz DF (jako to miejsce w pradzie CP) z przewaga któregos z nich np.

_ CP (PM) tzn.CP (predominance monoplase)

- silniej odczuwana jest składowa MF

- polecane jest w postepowaniu przeciwbólowym i stanach pourazowych

przebiegajacych z obrzekami

- wpływa na podwy_szenie progu czucia , stosowane w leczeniu zespołów

bólowych, nerwobólach przewlekłych , stanach zwyrodnieniowych

_ CP (PD) tzn.CP

- silne odczuwanie składowych DF

- polecany jest w stanach chorobowych przebiegajacych ze zwiekszonym napieciem

miesniowym

- podobne trzy warianty mo_na uzyskac w LP

- skutecznosc tych pradów nie zale_y od nate_enia

GALWANOPALPACJA

??test elektrodiagnostyczny pozwalajacy stwierdzic istnienie stanu

zapalnego w głebiej poło_onych tkankach ( jest testem w diagnostyce

stanów zapalnych jelita grubego, wyrostka robaczkowego, watroby,

pecherzyka _ółciowego)

??polega na dra_nieniu pradem stałym obszaru skóry nad badanym

narzadem

??u_ywa sie nate_enia 0-5mA

??elektroda diagnostyczna – kulista pokryta gaza podłaczona do

dodatniego bieguna

??podczas badania elektrodiagnostycznego dotyka sie szybko poło_onych

punktów badanego obszaru skóry przez kilka minut, odczyn zas

odczytuje sie po 2-5 minutach

??na dzien przed zabiegiem chory nie u_ywa kosmetyków

??stan zapalny uwidacznia sie odczynem (rumieniem) dosc silnym w

okolicy dra_nionego miejsca

TENS I TREBERT

Prady Treberta (ultra reiz-prady ultrastymulujace)

PARAMETRY :

-czas trwania impulsu 2ms

-czas trwania przerwy 5ms

-czestotliwosc 143Hz

-impulsy prostokatne

EFEKT DZIAŁANIA

-przeciwbólowy (wystepuje ju_ po 1 zabiegu, ale dla utrwalenia efektu nale_y powtarzac

zabiegi codziennie : ostateczny wynik ujawnia sie po 3-4 zabiegach a leczenie powinno

zawierac 6 zabiegów

-przekrwienie tkanek ze wzgledu na bezposrednie działanie mechaniczne impulsów na

miesnie /efekt rozluzniajacy

-w mniejszych dawkach nate_enia wywołuje tylko podra_nienie w wiekszych wibracje,

dra_nienie miesni

www.pandm.prv.pl

18

-nate_enie nie daje skurczów te_cowych

-wystepuje efekt przyzwyczajenia i słabe efekty wibracyjne nale_y przywrócic zwiekszajac

nate_enie 3-7 razy /max.dawka 0,2A/cm2 powierzchni elektrody/

METODYKA

-dwie elektrody umieszcza sie lokalnie ( miejscowo ) lub przykregosłupowo, aby uzyskac

efekt ogólny

-stosuje sie 2 elektrody jednakowe , małe lub srednie /3x4 , 8x12/ poło_one w odległosci 3-

4cm od siebie

-układa sie wzdłu_ lub poprzek w stosunku do miesni

-katoda powinna byc czynna elektroda , powinna sie znalezc nad obszarem bólu lub gdzie

znajduje sie unerwienie dla bolesnego narzadu

-czas trwania zabiegu 15 minut

-cykl zawiera 6 zabiegów

-wykonywany codziennie

SRODKI OSTRO_NOSCI

-przed zabiegiem sprawdzic wra_liwosc skóry

-oczyscic skóre , miejsca o obni_onej odpornosci zabezpieczyc wazelina

-podkłady grube 2-4cm nasycone H20 ( stosowany prad jest pradem jednokierunkowym ,

wywołuje tzw. zmienny efekt )

-przetrzec spirytusem miejsce zabiegu

-chronic skóre po zabiegu posypac talkiem

-jesli nie ma pozytywnych efektów nie stosowac

WSKAZANIA DO APLIKACJI SEGMENTARNEJ :

-zespół Sudecka

-zespół zimnego barku PHS

-przeczulica bólowa dotykowa

-atrofie

-wzmo_one napiecie miesniowe

-funkcjonalne zaburzenie uk.dotykowego

SPOSOBY APLIKACJI

> miejscowy / stawy /

> segmentarny / miesnie /

UNERWIENIE SYMPATYCZNE Z KOMÓREK ROGÓW BOCZNYCH

RDZENIA KREGOWEGO

C8 - Tl centru cliospinalis (oczy)

Tl - T4 głowa, wy_sze segmenty szyjne Cl - C4

T4 - T9 ni_sze segmenty szyjne C5 - C8, konczyny górne

T10 - T12 segmenty ledzwiowe L3 - L5

LI - L2 segmenty krzy_owe

www.pandm.prv.pl

19

METODYKA APLIKACJI SEGMENTARNEJ

1.Uło_enie El

- wielkosc elektrod 7x9 '

- elektroda cranial: os occipitale

- elektroda caudal: 3 cm poni_ej

- głowa lekko dogieta do mostka, pod klatka piersiowa poduszka

Zaburzenia:

>choroby szyjno-czaszkowe - K w pozycji „ cranial" /

stymulacja n. occipitalis major w przypadku potylicznych

bólów głowy /

>zaburzenia w KKG - K w pozycji „ caudal"

2.Uło_enie E2

- wielkosc elektrod 9x11 cm

- elektroda cranial: na poziomie C7

- elektroda caudal: 3 cm poni_ej

Zaburzenia:

>głowa, szyja, obrecz barkowa, ramiona - K w pozycji„cranial"

>klatka piersiowa i zaburzenia kra_enia w KKG - K wpozycji „ caudal"

3.Uło_enie E3

- wielkosc elektrod 9x11

- wskazane do leczenia zaburzen tułowia

- pozycja K zale_na jest od lokalizacji nerwów rdzeniowych odpowiadajacych segmentowi,

w którym zachodzi zaburzenie

www.pandm.prv.pl

20

4.Uło_enie E4

- wielkosc elektrod 10x13

- elektroda „caudal" uło_ona poprzecznie przez kosc krzy_owa powy_ej szpary

posladkowej

- elektroda „cranial" uło_ona podłu_nie 3 cm powy_ej

- ochrona przed zwiekszeniem lordozy ledzwiowej przez podło_enie poduszki pod

brzuch

Zaburzenia:

>bóle dolnego odcinka kregosłupa i zaburzenia kra_enia w KKD - K w pozycji"cranial"

>dolegliwosci w KKD - K w pozy ej i „caudal"

Metoda segmentarna wskazana jest, je_eli nie jest mo_liwa do wykonania lokalna

aplikacja.

Ma to miejsce, gdy :

-obszar, na który chcemy wpływac jest zbyt rozległy (zaburzenia kra_enia w obu stopach lub

dłoniach)

-elektrody nie moga byc umieszczone w przypadku narzadów wewnetrznych ( funkcjonalne

zaburzenia narzadówwewnetrznych)

-zało_ony jest opatrunek gipsowy

-wystepuja zmiany i ubytki skórne

-wystepuje zbyt wysoka lokalna wra_liwosc ( atrofia Sudecka )

WSKAZANIA DO APLIKACJI LOKALNEJ :

-zespoły bólowe kregosłupa

-stany zwyrodnieniowe stawów i miesni, tkanek miekkich

-stany pourazowe

-schorzenia z bólem

PRZECIWWSKAZANIA :

-goraczka

-nowotwory

-czynna gruzlica

-pacjent nieprzytomny

-cia_a ( odcinek ledzwiowy)

-rozrusznik

TENS

Jest to przez skórna elektryczna stymulacja nerwów

-jest stosowana do przewlekłych , ostrych zespołów bólowych, zaburzenia kra_enia

-słu_y jako gimnastyka miesni

Charakterystyka :

_ impulsy prostokatne maja charakter dwufazowy : symetryczny , asymetryczny

_ najczesciej stosuje sie dwufazowy symetryczny _eby nie doszło do podra_nien

www.pandm.prv.pl

21

_ asymetryczny ma zastosowanie gdy chcemy wyeliminowac habitacje czyli

przyzwyczajenie do impulsu

_ pod wpływem krótkich i silnych impulsów o du_ym nate_eniu i małej czestotliwosci ( 1-10

Hz) analgezja ( efekt przeciwbólowy ) wystepuje pózniej , lecz trwa kilka godzin

_ słabsze impulsy o wiekszej czestotliwosci ( 50-200 Hz) daje analgezje ju_ po

kilkusekundach ale trwa ona bardzo krótko ( kilkanascie minut)

Rozró_nia sie TENS o :

??małej czestotliwosci /1-2 Hz/

??du_ej czestotliwosci /50-200Hz/

??krótkich impulsach /0,01-3ms/

??długich impulsach /10-60m/

Rodzaje TENS wg Geralda Lampe :

1.Tradycyjny wysokiej czestotliwosci

-czestotliwosc pradu du_a : 10 - 200 Hz

-małe nate_enie : 25 - 30 mA

-czas trwania impulsu : 50 - 100 mikrosekund

-czas trwania zabiegu : 30 - 90 minut

-elektrody umieszcza sie nad obszarem bólowym, a jesli to nie jest mo_liwe, nakłada sieje

proksymalnie w stosunku do lokalizacji bólu,nad nerwem zaopatrujacym go

-pacjent najpierw odczuwa mrowienie, po czym nastepuje usmierzenie bólu / nie powinny

wystepowac _adne skurcze /

2.TENS niskiej czestotliwosci - APL - TENS / Acupuncture Like TENS /

-mała czestotliwosc: mniej ni_ 10 Hz / 2 - 4 Hz /

-du_e nate_enie : do 100 mA / w indywidualnych przypadkach jest ono na granicy z bólem /

-czas trwania impulsu : 200 mikrosekund

-czas trwania zabiegu : 20 -30 minut

-modulacja amplitudy

-za pomoca małych elektrod dra_ni sie punkty spustowe, punkty motoryczne lub punkty

bólowe w tkance łacznej, czesto pokrywajace sie z punktami akupunkturowymi

-prad ten powinien wywoływac widoczny skurcz miesni

3.TENS BURST

-2 wybuchy impulsów na ls

-czestotliwosc : 200 Hz

-nate_enie konieczne do wywołania skurczu jest mniejsze ni_ w TENS niskiej czestotliwosci

-bardziej tolerowany przez pacjentów

-efekty lecznicze utrzymuja sie do 4 godzin

www.pandm.prv.pl

22

-jest szczególnie skuteczny w leczeniu bólu głebokiego / miesniowo-sciegnistego / i bólu

przewlekłego

-poniewa_ efekt przeciwbólowy jest opózniony zaleca stosowac sie ten rodzaj poprzedzajac ja

tradycyjnym TENS

4.Brief IntenseTENS/HI -FI TENS/

-podobny do TENS wysokiej czestotliwosci

-czestotliwosc du_a : 100 Hz

-czas trwania impulsu : 200 mikrosekund

-nate_enie najwy_sze tolerowane przez pacjenta

-powoduje skurcz te_cowy oraz znieczulenie po około 15 minutach

5.TENS modulowany

-jeden z parametrów : czestotliwosc lub nate_enie jest modulowane

-ten sposób modulacji wywołuje wra_enie typu masa_

-czas trwania zabiegu : 15 minut

-TENS o modulowanej czestotliwosci wskazany jest dla pacjentów lekowych, z przeczulica

-mo_na go stosowac, gdy TENS tradycyjny lub BURST nie przyniósł pozytywnych efektów

-zmiana czestotliwosci skutecznie zapobiega akomodacji

-efekt przeciwbólowy jest opózniony i mniej intensywny w porównaniu z innymi rodzajami,

ale osiagniety efekt jest stały mo_na go stosowac po TENS tradycyjnym

METODYKA :

Uło_enie elektrod mo_e byc :

- lokalne / w obszarze bólu/

- przykregosłupowe / leczenie lokalne, segmentarne/

- specyficzne punkty / akupunkturowe , motoryczne miesni i nerwów , trigger

points/

Czas trwania

-Tens tradycyjny = 30-90 min 4x dziennie

-Tens niskiej czest.i Burst =max. 45 min 2x dziennie lub 30 min 4x dziennie

-Tens wysokiej czest.= 15-20 min 2x dziennie

Dobór elektrod

-elektrody kauczukowe, samoprzylepne , indywidualne

Dobór parametrów

-czestotliwosc = do 200Hz

-czas trwania impulsu = do 30 mikrosekund

-szerokosc impulsu =50-250 mikrosekund

-amplituda

-przygotowanie pacjenta

ZALETY TENS

-mo_liwosc terapii w domu dzieki małym stymulatorom

-prosty sposób obsługi

www.pandm.prv.pl

23

-skrócenie okresu rehabilitacji i ograniczenie pourazowych komplikacji

-wygoda dzieki zastosowaniu w domu

-znaczne ograniczenia ilosci przyjmowania leków /od 40-80%/ i zwiazane z tym działan

ubocznych

-skrócenie okresu powrotu do zdrowia o wiele tygodni dla pacjentów po długotrwałym

unieruchomieniu i operacjach oraz urazach

DZIAŁANIE

-pobudza miejscowo ukrwienie- szybsze gojenie, usuniecie obrzeków, profilaktyka

-utrzymanie miesni w ruchu bez obcia_enie stawów i serca- mniejsze zaniki miesniowe

-lepsze od_ywianie tkanek

-szybkie usuniecie produktów przemiany materii i procesów zapalnych

-podwy_sza próg odczuwania bólu

-regulacja napiecia

SRODKI OSTRO_NOSCI

-rozrusznik serca

-cia_a do 30 tygodni – stymulacja brzucha w okresie całej cia_y

-uszkodzenia miesnia sercowego i arytmie /unikac stymulacji przez k.p/

-choroby psychiczne i emocjonalne

-epilepsje /unikac stymulacji na głowe i szyi/

-unikac zatoke szyjna /mo_e spowodowac obni_enie cisnienia krwi/

-okolice oczu

-ubytki skórne

-powierzchnie sluzowe

-dzieci

-omijac okolice gardła i krtani

-nie wykonywac zabiegów w okolicy działania fal krótkich i mikrofal moga spowodowac

zakłócenia wartosci wyjsciowych urzadzenia

WSKAZANIA :

-bóle kregosłupa

-bóle o charakterze neurogennym

-bóle reumatyczne, pooperacyjne, naczyniowe, nowotworowe, pourazowe

-bóle fantomowe / TENS HI-FI/

-bóle menstruacyjne/TENS wysokiej czestotliwosci/

-bóle głowy, zebów

-bóle porodowe / I faza porodu – El , przykregosłupowo na poziomie Th10-L1

II faza porodu od S2-S4,

stosujac Tens w I fazie porodu mo_na skrócic czas trwania porodu

-pourazowe uszkodzenia nerwów obwodowych /TENS wysokiej czestotliwosci/

-choroba Reymonda /niskiej czestotliwosci-segmentarny/

-półpasiec/ TENS tradycyjny/

-neuralgie /wysokiej czestotliwosci lub BURST/

-krecz szyi

-RZS, zapalenie stawów , zmiany zwyrodnieniowe stawów

-bóle w pra_eniach połowiczych

-rwa kulszowa

-spastyczne

TENS nie jest skuteczny w rozległych bólach trzewnych oraz bólach psychogennych.

www.pandm.prv.pl

24

PRADY SREDNIEJ CZESTOTLIWOSCI

Prady sr.czest = 1000 – 10.000 Hz

Wykazuja :

-słabsze działanie na receptory

-lepsze przenikanie w głab tkanek zwiazane z pojemnosciowym charakterem opornosci

tkanek ( im wieksza czest.tym opornosc pojemnosciowa tkanek mniejsza )

-ograniczony wpływ elektrochemiczny na tkanki mniej uszkodzen elektrolitycznych skóry

Wyró_niamy dwie modulacje pradu :

??unipolarna

??bipolarna

1.Modulacja unipolarna charakteryzuje sie :

skokowym ruchem jonów zgodnie z przepływem impulsów

-gromadzeniem sie jonów na granicach przestrzeni anatomicznych i pod elektrodami

2.Modulacja bipolarna

-korzystniejsza

-jony przesuwane sa w obu kierunkach w jednakowych odstepach czasu

-brak oparzen typu galwanicznego po elektroda

-oparzenie mo_e byc wywołane jedynie przez zbyt wysokie nate_enie lub zageszczenie

Prady sredniej czestotliwosci charakterystyka :

-impulsy sinusoidalne, nastepujace jeden po drugim

-do wywołania skurczu mm.konieczne jest wy_sze nate_enie przy pradach niskiej

czestotliwosci ( chodzi o efekt przeciwbólowy, a nie skurcz miesnia )

-działanie pobudzajace wywołuje przy zmodulowanej czestotliwosci i amplitudzie

-czestotliwosc nosna _ jest to czest.srednia która przenosi do tkanek czestotliwosc niska i

ona wywołuje EFEKT LECZNICZY

-czestotliwosc podstawowa _ jest to czest.wy_sza , która powoduje efekt przeciwbólowy

czestotliwosc modulacji w granicach 0-150 Hz

-interferencja _ modulacje uzyskuje sie przez nia w tkankach , dwóch pradów sredniej

czestotliwosci płynacych w dwóch obwodach

KLASYCZNA INTERFERENCJA wdg. NEMECKA

Na tkanke w miejscu bólu działa wektor interferencyjny 100 Hz , który jest ró_nica

czestotliwosci obwodów

-w tym samym zabiegu wykorzystuje sie 2 obwody pradu z ró_na czestotliwoscia

nakładajacych sie na siebie

-elektrody umiejscowione sa w taki sposób aby interferencja zachodziła w głeb tkanek w

okolicy umiejscowienia schorzenia

www.pandm.prv.pl

25

PARAMETRY CHARAKTERYSTYCZNE PRADU INTERFERENCYJNEGO

AMF – amplituda modulowana czestotliwosci ( okresla ile razy na sek.jest osiagnieta max.

wartosc amplitudy np. AMF = 100 czyli 100 razy na sek.jest max.amplituda)

Wybieramy taka wartosc tego parametru jaka chcemy uzyskac w tkance w zale_nosci od celu,

AMF którego wartosc zmienia sie czesto i gwałtownie powoduje odczucie mocnego

pobudzenia, jesli wartosc zmienia sie spokojnie i rzadziej to wywołuje odczucie łagodne.

SPEKTRUM- ró_nica miedzy najwy_sza a najni_sza wartoscia AMF , np.zmiennosc AMF

od 50 Hz do 100 Hz i z powrotem do 50 Hz

SWEEP TIME-czas zmiany czestotliwosci

-niska wartosc powoduje stymulacje agresywniejsza od wy_szej

CONTUR-reguluje wykres czestotliwosci

-contur 100% oznacza , _e cała wartosc czestotliwosci spektrum zmienia sie stopniowo

-contur 1% oznacza gwałtowne zmiany czest.

RODZAJE INTERFERENCJI

1.ISOPLANAR VECTOR FIELD ( technika 4 polowa )

-głebokosc modulacji 100% w ka_dym miejscu

-stymulacja du_ych pow.objetych zmianami chorobowymi

-leczenie trudne do zlokalizowania zmiany chorobowej

-wprowadzenie do dalszego leczenia

-najłagodniejsze w działaniu sposród technik 4 polowych

2.DIPOL VECTOR ( technika 4 polowa )

-wykorzystuje sie rotacje

-w jednym kierunku 100% modulacji , a w kierunkach prostopadłych do w/w 0% modulacji

-leczenie podłu_nych tkanek zmienionych choroba np.nerw

-dzieki rotacji uzyskujemy efekt obni_enia miesni poprzez kra_enie

-krótki czas zagarniecia ( łagodne działanie )

-długi czas zagarniecia ( mocniejsze )

3.DWUPOLOWA , PREMODULOWANA ( oparta na wytw.modulacji )

-głebokosc pradu jest 100% we wszystkich kierunkach

-dwie elektrody ( bo w niektórych miejscach niemo_liwe jest uło_enie 4 )

-prad ma max.wartosci wzdłu_ lini łaczacych elektrycznie

-łatwo ta technika objac miejsce chorobowe

RODZAJE ELEKTROD

-płaskie 4 polowe

-4 polowe podcisnieniowe ( nie stosowac na krwiakach )

-kombinacje płaskich i podcisnieniowych w 1 zabiegu

CZAS ZABIEGU ;

-płaskie 5-15 minut

-pró_niowe 10 min

WSKAZANIA

-zmniejszenie bólu ( ostrego i chronicznego )

www.pandm.prv.pl

26

-zmniejszenie obrzeków

-przekrwienie

-wzmocnienie miesni pobudzenia do skurczu mm.szkieletowych

-nietrzymanie moczu ( usprawnianie funkcjonowania narzadów j.brzusznej )

-usprawnianie kra_enia powierzchniowego i głebokiego

DZIAŁANIE PRADU INTERF.-zale_ne od zmian czest.

I ) 0-10 Hz skurcz m.szkieletowych

II ) 25-50Hz pobudzenie m.do skurczu ( usprawnianie kra_enia obwodowego )

III ) 50-100Hz efekt przeciwbólowy i usprawnianie trofiki

IV ) 90-100Hz -//- zmniejszenie napiecia współczulnego uk.nerwowego

V ) 0-100Hz znaczna zmiana przestrzenna wektora max.interferencji ;

działa na wszystko

STAN OSTRY STAN PRZEWLEKŁY

AMF wieksza od 100Hz AMF 10-50hz

SPECTRUM 10-50Hz

Zabiegi codziennie lub 2x/24h

SPECTRUM 10-50Hz

Zabiegi codziennie lub 3-4x/tydz

CONTUR; pow.50% CONTUR; poni_ej.50%

SWEEP TIME ok.5 sek.lub dłu_ej SWEEP TIME 1-2 sek

ELEKTRODIAGNOSTYKA UK.NERWOWO-MIESNIOWEGO

Obejmuje badanie nerwów i miesni przy u_yciu pradu stałego i pradów impulsowych, celem

jest wskazanie zmian pobudliwosci zachodzacych w nerwie lub miesniach w stanie

chorobowym.

Mo_na :

-ustalic lokalizacje procesu chorobowego

-ocenic stopien uszkodzenia

-monitorowac proces leczenia

-wnioskowac o rokowaniu

-ustalic dobór własciwego leczenia

-ocenic ciagłosc nerwu

Wskazania :

-pourazowe uszkodzenie splotów i nerwów obwodowych

-uszkodzenia nerwów w czasie leczenia zachowawczego np.repozycja złamanej k.ramiennej z

towarzyszacym jej zakleszczeniu nerwu promieniowego lub łokciowego

-niedowład lub pora_enie po zało_onym opatrunku gipsowym w wyniku narastajacego

obrzeku

-uszkodzenie nerwów obwodowych jako powikłan pooperacyjnych

-zaburzenia w czynnosci nerwów w przypadku zle dopasowanych protez

-ucisk na nerwy obwodowe /syndrom sobotniej nocy/

-ocena reinerwacji miesnia po leczeniu chirurgicznym

-neuropatie uciskowe np.ucisk nerwu na skutek procesu nowotworowego, zespól kanału

nadgarstka ( przycisniecie nerwu posrodkowego do wiezadła poprzecznego dłoni)

Przeciwwskazania :

-okolica serca i pacjentów z zaburzeniami pracy serca

-cia_a _ okolica nadbrzusza

www.pandm.prv.pl

27

-po całkowitym przerwaniu ciagłosci nerwu lub chirurgicznym jego zespoleniu nie wczesniej

ni_ 2-3 tyg.po operacji ( do tego czasu impulsy elektryczne moga wpływac hamujaco na

proces reinerwencji )

METODY STOSOWANE W ELEKTRODIAGNOSTYCE

??jakosciowe

??ilosciowe

Metody Ilosciowe

-oparte sa na ilosciowym okreslaniu wielkosci fizycznych , które stanowia miare

pobudliwosci miesnia i nerwu

REOBAZA

Najmniejsza progowa wartosc nate_enia impulsu prostokatnego o czasie trwania impulsu

1000 ms, która wywołuje minimalny skurcz miesnia ( wyra_ona w mA )

-im wieksza wartosc reobazy, tym mniejsza jest pobudliwosc miesnia i odwrotnie

-wartosc reobazy dla zdrowego miesnia wynosi 2-18 mA

-porównanie reobazy po stronie uszkodzonej i zdrowej

norma 2-4 mA

neuropraksja 2ma

aksonotmesis 4-8

CHRONAKSJA

-najkrótszy czas trwania impulsu pradu stałego o nate_eniu równym podwojonej reobazie ,

potrzebny do wywołania minimalnego skurczu miesnia ( wyra_ona w ms )

-miesien i zaopatrujacy go nerw ruchowy charakteryzuje jednakowa wartosc chronaksji

Włókna miesniowe >1ms

Włókna nerwowe 0,1-1ms

Całkowite odnerwienie >20

-im wieksza chronaksja tym pobudliwosc tkanki jest mniejsza

-w stawach po przecieciu nerwów wzrasta 50-200razy

-wydłu_enie chronaksji jest pierwsza oznaka zaniku unerwienia , powstaje po 4-5 dniach

-pierwsze oznaki przywrócenia unerwienia jest skrócenie chronaksji

KRZYWA I/t

-jest to wykres przedstawiajacy zale_nosc nate_enia pradu o czasie trwania bodzca niezbedna

do wywołania reakcji tkanek

-im krótszy czas trwania impulsu tym wieksza wartosc nate_enia potrzebna jest do wywołania

skurczu

-do badania stosuje sie prady impulsowe o przebiegu prostokatnym i trójkatnym z

mo_liwoscia regulowania czasu trwania impulsu od 1000-0,1 ms i czas przerwy 2000-500ms

-wykres krzywej zbli_ony jest do hiperboli

KRZYWA UMO_LIWIA

-stosunkowo dokładne badanie miesnia

-okreslenie stopnia odnerwienia

-dobranie odpowiednich parametrów

-pozwala obserwowac proces powrotu unerwienia

POWRÓT UNERWIENIA

-przesuniecie sie krzywej w prawo P

-zmniejszenie nachylenia

-wystepowanie wezłów

www.pandm.prv.pl

28

INTERPRETACJA KRZYWEJ

-dla miesni odnerwionych – przesuwa sie w prawo ku górze, z mniej stromym spadkiem w

zakresie krótkich czasów trwania impulsów i na wy_szym poziomie ni_ dla miesni normalnie

unerwionych

-czas u_yteczny przesuniety jest w prawo i mo_e wynosic 250ms norma = 10-30ms

-przy czesciowym odczynie zwyrodnieniowym wykres zajmuje miejsca posrednie

-w miare postepów reinerwacji krzywej I/t ulega przesunieciu w lewo i ku dołowi

-je_eli miesien reaguje skurczem tylko na impulsy prostokatne a nie reaguje na trójkatne tym

samym czas i nate_enie to miesien jest normalnie unerwiony

-je_eli miesien reaguje skurczem na impulsy trójkatne to swiadczy o odnerwieniu i

uszkodzeniu

-punkty przegiecia PP dla miesni zdrowych miesci sie w przedziale 1-10ms/ dla impulsów

trójkatnych

-PP przesuniety w prawo poni_ej 100ms- całkowite odnerwienie miesni

-PP przesuniety w lewo poni_ej 1ms- miesien nadpobudliwy

WSPÓŁCZYNNIK AKOMODACJI

-ró_nica w reakcji miesni na impuls prostokatne i trójkatne sa podstawa do oznaczania

współczynnika akomodacji

-do obliczenia wartosci współczynnika konieczne jest obliczenie reobazy oraz wartosci

progowej akomodacji przez który rozumie sie najmniejsza wartosc nate_enia impulsu

trójkatnego o czasie trwania 1000ms konieczna do wywołania minimalnego skurczu

wsp.akomodacji L = wartosc progowa akomodacji przez reobaze

Współczynnik ten okresla zdolnosc przystosowania sie czyli akomodacji miesnia do wolno

narastajacego nate_enia w im.trójkatnym. Wskazuje ile razy wiekszego nate_enia pradu o

imp.trójkatnym nale_y u_yc w stosunku do impulsów prostokatnych aby uzyskac progowy

skurcz miesnia przy czasie trwania obu impulsów równych 1000ms.

Wartosc od 3-6 to prawidłowy stosunek pobudliwosci.

Wartosc < od 3 wskazuje na zmniejszenie zdolnosci przystosowania sie miesnia do wolno

narastajacego nate_enia – swiadczy o uszkodzeniu miesnia <2.

Wartosc > 6 to nerwica wegetatywna lub swiadczy to o postepujacej poprawie stanu

unerwienia.

Rozpoczynajace sie pora_enie wiotkie daje jako jeden z pierwszych objawów , wyrazne

zmniejszenie wartosci współczynnika

ILORAZ

-jest to nate_enie impulsu trójkatnego o czasie trwania =500ms do nate_enia

imp.prostokatnego równie_ o czasie 500

1 – całkowita utrata zdolnosci do akomodacji

1,1-1,5 – zmniejszenie zdolnosci -//-

1,6-2,5 – prawidłowa zdolnosc -//-

3-4 podwy_szona zdolnosc -//-

Metody Jakosciowe

-polegaj na obserwacji rodzaju i siły skurczu miesnia w odpowiedzi na impulsy elektryczne.

Zgodnie z prawem Du Bois-Reymonda tylko nagła zmiana nate_enia jaka wystepuje

podczas otwierania i zamykania obwodu pradu galwanicznego o odpowiedniej sile jest

bodzcem wyzwalajacym skurcz miesnia.

www.pandm.prv.pl

29

Bardzo du_e znaczenie odgrywa tutaj biegunowosc elektrody pobudzajacej dany miesien do

skurczu.

Zgodnie z reguła Pflugery, przy zamykaniu obwodu skurcz miesnia wystepuje najpierw pod

KATODA ( KZS-katoda, zamkniecie, skurcz) przy dalszym zwiekszeniu nate_enia tak_e pod

ANODA (AZS ).

Je_eli nate_enie pradu nadal jest zwiekszane skurcz miesnia wystepuje tak_e przy otwieraniu

obwodu z tym _e najpierw pod ANODA( AOS –anoda, otwarcie, skurcz ) a pózniej pod

KATODA ( KOS ).

Wzór Erbe

KZS > AZS

AOS> KOS

KOS- powinien byc słabszy ob. KZS

Tak kurcza sie tylko miesnie zdrowe, odstepstwo od tego wzoru swiadczy o zamianach

patologicznych.

Prawo skurczu Pflugena

- skurcz miesni przy zamykaniu obwodu pradu galwanicznego o odpowiednim

nate_eniu wystepuje pod Katoda przy otwieraniu pod Anoda

- przy takiej samej wartosci nate_enia pradu galwanicznego skurcz zamkniecia

katody jest wiekszy od skurczu otwarcia anody

- stały przepływ pradu galwanicznego powoduje w okolicy katody zwiekszona

pobudliwosc tzw.katelektrotonus , a w okolicy anody zmniejszenie pobudliwosci

tzw.anelektrotonus

Prawo skurczu w opracowaniu Erba

??słabe nate_enie progu pobudliwosci powoduje skurcz przy zamknieciu

na katodzie

??prad nieco silniejszy powoduje skurcz miesnia przy otwieraniu i

zamykaniu na anodzie i zamykaniu na katodzie

W warunkach fizjologicznych pobudliwosc na prad galwaniczny wynosi od 2-18mA.

Pobudliwosc jest wzmo_ona jesli do wywołania skurczu wystarcza nate_enie pradu stałego

0,5mA.

Obni_enie pobudliwosci miesni i nerwów wymaga zastosowania wy_szej wartosci nate_enia

do 20mA.

Wa_nym objawem elektrodiagnostycznym jest tzw.GALWANOTONUS – charakteryzuje sie

utrzymaniem sie skurczu te_cowego miesnia, nawet podczas przerwy w podawaniu pradu

stałego.

Galwanotonus wskazuje :

- zastosowanie zbyt wysokiej dawki nate_enia do badania

- nadmierna pobudliwosc miesnia

W warunkach patologicznych zachodza pewne odchylenia od prawa skurczu oraz zmiany

pobudliwosci miesni lub nerwów.

METODA JAKOSCIOWA OPIERA SIE NA :

??okreslaniu czy skurcz wywołuje słaby lub silny prad

??czy skurcz wystepuje zgodnie z prawem skurczu

??sprawdza nasilenie i charakter skurczu czy jest :

- błyskawiczny

www.pandm.prv.pl

30

- leniwy

wskutek odnerwienia czesci włókien

??skurcz miesnia ocenia sie przede wszystkim wzrokowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW :

- odnerwione miesnie nie ulegaja pobudzeniu ani na prad

galwaniczny ani na prad faradyczny przy dra_nieniu posrednim

przez nerw ruchowy, natomiast przy bezposrednim dra_nieniu

ulegaja pobudzeniu przez długie impulsy pradu stałego

- odnerwione miesnie nie ulegaja pobudzeniu pod wpływem

posredniego i bezposredniego dra_nienia krótkimi impulsami

neofaradycznymi, natomiast mm.zdrowe reaguja skurczem w

obu przypadkach

Czesciowe odnerwienie miesni ( czesciowy odczyn zwyrodnieniowy ) charakteryzuje sie :

-zmniejszona pobudliwoscia miesni przy bezposrednim i posrednim dra_nieniu

p.galwanicznym, neofaradycznym

Całkowiete odnerwienie miesni charakteryzuje sie :

-wywołaniem leniwego, robaczkowego skurczu przez bezposrednie dra_nienie

p.galwanicznym

-brakiem pobudliwosci mm.przy posrednim dra_nieniu p.galwanicznym

-brakiem pobudliwosci mm.przy posrednimi bezposrednim dra_nieniu p.galwanicznym i

neofaradycznym

Odczyn zwyrodnieniowy wystepuje :

-po urazach powodujacych uszkodzenie nerwu

-zmianach zapalnych nerwu

-stanach zwyrodnieniowych n.obwodowych

-zapalenie korzeni nerwowych

-w ucisku ze strony zniekształcajacych zmian kregosłupa

-w uszkodzeniu kom.nerwowych rogów przednich rdzenia kregowego z powodu procesów

zapalnych

-w uszkodzeniu jader ruchowych n.czaszkowych

Ocena jakosciowa uk.n-mm :

-badamy reakcje miesnia na pra faradyczny, neofaradyczny co pozwala ocenic stan

ruchowych nerwów obwodowych, ustalic stopien odczynu zwyrodnieniowego i pomóc w

odró_nieniu aksonotmesis od neurotmesis.

Odczyn zwyrodnieniowy ( RD) – reakcja degradacji

Powstaje w wyniku zmian zachodzacych w miesniu na skutek jego odnerwienia czyli utraty

łacznosci z odpowiadajacymi mu kom.ruchowymi.

Wystepuje on po kilku lub kilkunastu minut od chwili uszkodzenia nerwu.

Wyró_nia sie odczyn zwyrodnieniowy :

??całkowity

??czesciowy

Technika badania

-elektroda czynna KATODA – w punkcie motorycznym

www.pandm.prv.pl

31

-elektroda bierna ANODA – na karku do badania KKG i w okolicy ledzwiowo-krzy_owej do

badania KKD

-metoda jednobiegunowa

-imp.prostokatne o czasie trwania 1ms lub 0,1ms

-w przypadku miesni syntetycznych nale_y wykonac test na miesniach ka_dej połowy ciała i

wyniki porównac

TEST LANGEGO-polega na dra_nieniu miesni pradem o impulsach sr.czestotliwosci 4kHz i

czasie trwania 300ms.

Tego rodzaju prad reaguje skurczem tylko mm.zdrowe.

Ocena wyników :

-jesli próg pobudliwosci danego miesnia po jednej stronie jest wy_szy w stosunku do

drugiego bedzie swiadczyc o czesciowym odnerwieniu miesnia

-ró_nica pobudliwosci rzedu kilku mA przemawia za odnerwieniem miesnia

-brak skurczu mm przy dra_nieniu posrednim swiadczy o całkowitym jego odnerwieniu

ELEKTROSTYMULACJA MIESNI I NERWÓW

Elektrostymulacja – jest to postepowanie które polega na pobudzaniu miesni do skurczu za

pomoca zewnetrznego napiecia elektrycznego.

Charakterystyka :

- mo_na obiektywnie kontrolowac i oceniac

- skutki sa mierzalne i widoczne

- impuls elektryczny musi byc na tyle mocny aby wywołac potencjał czynnosciowy

we włóknie miesnia lub nerwu

Co wpływa na wywołanie potencjału czynnosciowego ? _ Cechy impulsu

Sa to :

-szybkosc narastania impulsu daje kat nachylenia prostej

-napiecie szczytowe wyznaczaja amplitude impulsu

-czas trwania impulsu

-skurcz jest poprzedzany depolaryzacja ( 1-3ms )

Depolaryzacja - w tym czasie wystepuje bezwzgledna niewra_liwosc nerwu i miesnia

( okres refrakcji ) pózniej

-okres repolaryzacji ( 2-4ms ) i skurcz miesnia

w tym czasie miesien mo_e przyjac nastepne pobudzenie ( skurcz te_cowy )

-skurcz w m.białych typu II szybko kurczacych sie (niewytrzymałych na dłu_sze zmeczenie )

trwa około 7,5 ms , a potencjał czynnosciowy rozchodzi sie z czest.50-100Hz

-skurcz m.czerwonych typu I wolno kurczacych sie ( wytrzymałych na zmeczenie ) trwa

100ms , a potencjał czynnosciowy rozchodzi sie z czest.10-30Hz

-podstawowa ró_nica miedzy ruchem naturalnym a wywołanym elektrostymulacja jest

??ruch naturalny – asynchroniczny aktywizuje włókna – pobudzane sa

wybrane włókna i niejednoczesnie , ruchy dostosowuja sie do jego celu

i ekonomii zmeczen

??elektrostymulacja – jednoczesne pobudzanie wszystkich włókiem , fala

synchroniczna

-asymetrycznosc mo_na uzyskac poprzez modulowanie serii impulsów; najpierw słabsze

impulsy pobudzajace wł. typu I , nastepnie silniejsze impulsy pobudzajace wszystkie

jednostki ruchowe

www.pandm.prv.pl

32

-poprzez zwiekszenie amplitudy impulsów do submax.lub max.uzyskujemy rozszerzenie

pobudzenia na miesnie le_ace głebiej

-przy czest.10-30Hz w warstwach powierzchownych zostaja pobudzone wł.typu II , które

moga nie wykazywac pełnego skurczu te_cowego a jedynie dr_enie

-poprzez rozciagniecie czoła modułu do kilkudziesieciu a nawet kilkuset ms stopniowo

wciagamy wszystkie jednostki ruchowe do skurczu

-wyró_niamy elektrostymulacje

ELEKTROSTYMULACJA

???

czynna dwuelektrodowa

1)Elektrostymulacja czynna

Nerwy i miesnie pobudzane sa elektroda czynna _ KATODA

-elektroda czynna jest mniejsza od biernej

-le_y w punktach motorycznych nerwu lub miesnia

-punkty motoryczne nerwu ( punkt posredni ) – jest to miejsce na skórze gdzie nerw znajduje

sie najbli_ej jej powierzchni

-punkty motoryczne miesnia ( punkt bezposredni ) - jest to miejsce w którym nerw wnika do

miesnia

2)Elektrostymulacja dwuelektrodowa

Wykorzystuje dwie małe elektrody o równej wielkosci , w pobli_u przyczepów mm w

miejscu przejscia mm w sciegno , katoda uło_ona jest obwodowo.

-jest to metoda do elektrostymulacji mm odnerwionych , nieznacznie uszkodzonych oraz

zdolnych

-stosujemy serie impulsów w jednostce czasu , aby wywołac skurcz te_cowy

-mm które poddane sa elektrostymulacji nie osiagaja skurczu te_cowego odpowiadaja

zwiekszonym napieciem i pobudzeniem reakcji troficznych dotyczy to najczesciej mm

przykregosłupowych

-prady niskiej czestotliwosci ; impulsy prostokatne, czas impulsu 0,1-1ms , czest.15-80Hz

czas trwania modułu i przerwy miedzy nimi od 50-200ms ,czas trwania skurczu i przerwy

0,1-2min

-prady sredniej czestotliwosci ;czest. 1-2kHz , czas modułu ; 1-3 ms

Moduł jest to seria impulsów

Dawki nate_enia – okresla sie do wielkosci skurczu jaki wywołuja :

( aby je dokładnie okreslic nale_y poczatkowo okreslic wielkosc dawek , progowej i maz dla

danego miesnia za pomoca elektrodiagnostyki

- podprogowe ( za słabe ) do wywołania skurczu

- progowe ( reobaza, chronaksja ) kurczy sie tylko wł.najbli_sze

- nadprogowe

- srednie

- submax

- max – kurcza sie przy nich wszystkie wł.w miesniu dalsze zwiekszanie napiecia

nie wywołuje skurczu

Miesnie zdrowe lub nieznacznie uszkodzone pobudzaja impulsy prostokatne.

Charakterystyka :

-charakteryzuja sie szybkim czasem narastania i opadania wartosci nate_enia tego impulsu

-impulsy stosuje sie pojedynczo

www.pandm.prv.pl

33

-lub w modułach o odpowiednim kształcie trójkatnym , trapezu , sinusoidalnym

-przy nerwach odnerwionych nale_ałoby u_yc bardzo du_ej wartosci nate_enia

co równa sie z du_ym bólem dla pacjenta

-m.pora_one wiotkie pobudzamy impulsami trójkatnymi – narastanie nate_enia przebiega

powoli

-m.zdrowy zareaguje akomodacja

-m.odnerwiony – brak akomodacji i zareaguje skurczem

-mo_liwosc wybiórczego pobudzenia mm.odnerwionych w otoczeniu mm.zdrowych

-zabiegi przy u_yciu impulsów trójkatnych jest prawie bezbolesne, poniewa_ receptory skóry

wykazuja zdolnosc przystosowania sie

-serie impulsów , mo_emy nadawac kształt –moduły –prostokatne, trapez, sinusoidalne

-czas trwania modułu to szerokosc modułu

-poszczególne moduły posiadaja ( lub nie ) przerwy

-linie łaczace szczyt impulsu to obwiednia

-obwiednie prostokatne – wszystkie impulsy w modułach osiagaja jednakowe wartosci

-obwiednie o innym kształcie – w kolejnych impulsach napiecie wzrasta stopniowo taki

moduł usuwa nienaturalna nagłosc skurczu, odczucia sa przyjemniejsze

Impulsy

??z faza podstawowa ( + ) imp.jednokierunkowe

-wywołuja zmiany elektrolityczne

-anelektrotonus pod anoda

-katelektrotonus pod katoda

-narastanie tych zmian zmniejsza zdolnosc mm do skurczu

-przyspiesza zmeczenie i podra_nia skóre

??z fazami dodatkowymi o przeciwnym kierunku , umieszczonymi

bezposrednio po impulsie głównym =imp.dwukierunkowe

-sa korzystniejsze od jednokierunkowe

-mniej mecza sie mm

-wywołuja silniejsze skurcze

-nie powoduja ( lub tylko niewielkie ) zmiany na skórze pod elektroda

ELEKTROSTYMULACJA ZDROWYCH MIESNI

-najczesciej stymulujemy grupy mm poprzez punkty motoryczne

-w grupie mm jest kilka p.motorycznych dlatego elektrostymulacje dzielimy na II etapy

-jednoczesne pobudzenie przez p.m całej grupy mm jest mo_liwe dzieki zastosowaniu kilku

elektrod czynnych

Parametry napiecia elektrycznego :

??p.małej czestotliwosci

??impulsy prostokatne , najlepiej dwufazowe typu TENS

??czas imp.i czest.dobrana do pobudliwosci cwiczonych mm

??impulsy zebrane w moduły trapezoidalne trwaja 3-30s

??czestosc modułu dobrana do meczliwosci mm

np.

prad neofarradyczny – czas imp. 1ms, czest ; 50Hz , imp.w modułach

( od 8-30/minut zabieg ) po 2-3 min zabiegu zalecane kilkuminutowa przerwa

RS i MM do elektrostymulacji mm osłabionych

Czas imp ; 10 ms , czest ; 50 Hz

??RS – imp.w modułach o obwiedniach prostokatnych

www.pandm.prv.pl

34

- moduły i przerwy miedzy nimi 1 s

??MM – imp.w modułach o obwiedniach sinusoidalnych

- moduły i przerwy miedzy nimi 10 s

prad sr.czestotliwosci do stymulacji

moduły trapezoidalne , czest,; 20 Hz , wypełnienie modułami ; 20-50%

ELEKTROSTYMULACJA WYSOKONAPIECIOWA

Nazywana HVS ( Hight Voltage Stimulation )

Charakterystyka :

- dwa nastepujace po sobie impulsy monofazowe o kształcie

ekspotencjalnym lub trójkatnym

- tzw.imp.o blizniaczym wierzchołku „twin peaks”

- czas imp.50-300 us

- czas powtórzenia 40-80us

- czestotliwosc 5-200Hz

- amplituda wysoka – napiecie przekracza 100V, siega do 500V

- stosuje sie dawki pradu szczytowego powy_ej 20mA ( krótki

czas impulsu dostarczona energia jest bardzo mała )

- w miare adaptacji zwieksza sie nate_enie

- składowa galwaniczna mała 2,5mA – wyeliminowane jest

działanie uszkadzajace skóre, nie ma zmian ph pod elektroda

- w sesji zabiegów co kilka minut mo_na zmienic polaryzacje aby

zwiekszyc skutecznosc

- ładunek dostarczony do tkanek podczas impulsu jest tak mały

_e podczas przerw jest w znacznym stopniu zneutralizowany

przez mech.homeostatyczne tkanek’

Zastosowanie :

??uszkodzone tkanki miekkie

??zmniejszenie obrzeków

??poprawa kra_enia

??edukacji i reedukacja miesni

??diagnostyka i leczenie punktów spustowych

??usuwanie bólu

??zmniejszenie napiecia miesniowego

?

LECZENIE RAN I OWRZODZEN

- stosuje sie elektrode wysokonapieciowa

- stosuje sie podwójne monofazowe bodzce

- napiecie 100-120V , 100-175V , 200V

- czestotliwosc 80 100 105Hz

- czas trwania impulsu 100us

- czas trwania przerwy miedzy dwoma kolejnymi bodzcami

50,75,100us

- elektrode czynna kładzie sie bezposrednio na rane

- w przypadku dwóch elektrod czynnych kładziemy po

przeciwnych stronach rany , katoda w kierunku obwodowym

- wa_na jest zmiana polaryzacji

- gaza zmoczona w soli fizjologicznej ( goła elektroda bez

podkładu )

www.pandm.prv.pl

35

- stymulacja katodowa jest najkorzystniejsza w poczatkowym

stadium gojenia ran ( bezposrednio po urazie ) w okresie

pózniejszym jednak hamuje ziarninowanie

- stymulacja anodowa w pierwszym okresie jest mało efektowna,

w pózniejszym przyspiesza ziarninowanie

- pierwsze 20 min.zabieg stymulowac KATODA

- nastepnie 40 min. -//- ANODA

- katoda wykazuje silniejszy efekt przeciwbakteryjny, rozpuszcza

skrzepy i skoagulowane fragmenty ciał morfotycznych krwi,

które opózniaja gojenie

- anoda pobudza ziarninowanie

W ramach HVS stwierdzono:

??rozrost kom.nabłonkowych

??przerost liczby fibroblastów

??zwiekszona synteze kolagenu i DNA u fibroblastów

??wzrost wytrzymałosci rany na rozciaganie

??pod katoda zarejestrowano max.synteze protein po 2h stymulacji

( 50V, 100Hz ) a Dna ( od 2-24h ) ( 75V,100Hz )

??pod anoda synteza protein (150V i 100Hz) a dla DNA (175V i 100Hz)

??działanie hamuje rozwój : gronkowca złocistego, pałeczki okre_nicy i

pałeczki ropy błekitnej – 250V i 100Hz czas imp.55um

?

LECZENIE ODLE_YN

Odle_yny - powstaja w wyniku długotrwałego ucisku na skóre, gdy zwiekszona jest jej

wra_liwosc w wyniku :

-uposledzenia trofiki

-zaburzenia metabolizmu

-zaburzenia naczynioruchowego

-zastoju _ylnego

-niedotlenienia tkanek

VHS działajacy na uk.wegetatywny prowadzi do :

- poprawy stanu napiecia scian naczyn krwionosnych

- pobudzenia przez skórnego cisnienia tkanek

Parametry 75V, 10Hz czas imp.100us

LECZENIE OBRZEKÓW

Obrzek – jest to nadmierne gromadzenie sie płynu w tkankach wskutek :

-ogólnoustrojowego zaburzenia gospodarki wodnej i białkowej

-miejscowych zmian zakłócajacych wymiane wody miedzy układem krwionosnym a

tkankami

VHS jest skuteczna w przyspieszaniu absorpcji swie_ych obrzeków.

Katodowa VHS powoduje :

- zwe_enie porów i naczyn na poziomie mikrokra_enia

- ogranicza migracje protein i płynów z naczyn do przestrzeni miedzykomórkowej

- odpychanie ujemnie naładowanych komórek i protein ( komórki krwi i proteiny

plazmatyczne ) ze stymulowaniem obszaru

-

VHS na poziomie ruchowym powoduje :

www.pandm.prv.pl

36

- pobudzenie pompy miesniowej co usprawnia kra_enie krwi i limfy

- nie jest dobrze znoszona przez pacjentów ze swie_ymi obrzekami

-

Parametry

-stymulacja katodowa

-napiecie 30-40V, 20-50, 40-90V

-podwójne impulsy

-czas trwania imp.5-8us

-czas przerwy 75us

-czestotliwosc 120Hz

-seria czterech 30 min zabiegów podzielonych 0,5h przerwami

PRADY KOTZA ( ROSYJSKA STYMULACJA)

Sa to prady sr.czest u_ywane do :

- celów pobudzeniowych

- zwiekszenia masy miesni

- wzmocnienia siły miesni zdrowych , unerwionych prawidłowo

Charakterystyka :

-wykorzystywano prad sinusoidalny o czest.2000-10.000Hz i „spakowano” go w pakiety o

prostokatnych impulsach

-czest.nosna 2500Hz

-czas przerwy „OFF” i czas imp „ON” równy sobie 10ms

-ka_dy kolejny skurcz bedzie słabszy

-zabieg ten nale_y stosowac jako ostatni element treningu

-parametry powinno sie zmieniac w zale_nosci od budowy ciała

-drobna budowa ciała słabe miesnie , czas powinien byc zmniejszony

Zastosowanie w treningu:

-trening szybkosci 10-15 sesji

-trening siły 20-25 sesji

-trening wytrzymałosci 35 lub wiecej

LECENIE URAZÓW TKANEK

Cel : osiagniecie efektu przeciwbólowego

Czas ON 12ms, czas OFF 8ms ,

Czas zabiegu : 15-20 min

Nate_enie zwieksza sie do uzyskania słabych skurczów

Cel : przekrwienie

Czas ON 2ms, czas Off 2ms

Czas zabiegu 7-10min

Nate_enie zwieksza sie do uzyskania słabych skurczów

- czas On i OFF moga byc dłu_sze jesli stymulujemy wieksza partie miesni

- za pomoca pradów Kotza mo_na stymulowac miesnie w płaskostopiu i skoliozach

gdzie kat skrzywienia jest do 15 stopni bez rotacji

- stymulujemy codziennie 3 razy w tygodniu przez min.2tyg

- elektroda samoprzylepna gdy_ stosowanie pasów ogranicza ruch

www.pandm.prv.pl

37

STYMULACJA W PORA_ENIACH SPASTYCZNYCH

- uszkodzenia oun ( udary, urazy czaszki, choroby OUN, chirurgiczne interwencje w

obrebie czaszki )

- neuron obwodowy i miesnie nie sa bezposrednio objete procesem chorobowym i

na pobudzenia z zewnatrz pradem elektrycznym reaguja tak jak miesnie zdrowe

- wieksze napiecie wykazuja zginacze kkg i kkd co w konsekwencji powoduje

patologiczne ustawienie konczyn

Cel stymulacji :

1.Utworzenie siły i masy mm.

2.Poprawa trofiki

3.Utrzymanie własciwej ruchomosci stawów

PORA_ENIA Z MAŁA PRZEWAGA NAPIECIA ZGINACZY

_ stymulacja przez punkty motoryczne

_ prady małej czestotliwosci :

- impulsy prostokatne o ti = 0,1-1,0 ms i f=15-80 Hz

- moduły trapezoidalne trwajace 3-30 s

- po 10-20 skurczach , przerwy wypoczynkowe

_ prady sredniej czestotliwosci :

- f=1-4 Hz

- moduły trapezoidalne trwajace 0,01 – 0,2 s f moduły 0,5-1 Hz

- przerwy miedzy modułami 2-5razy dłu_sze

- po 10-20 skurczach przerwa

- czas trwania zabiegu 20-40 min

- czestotliwosc co drugi dzien

Wa_ne jest niedopuszczanie do zmeczenia mm.!!!

OBJAWY SWIADCZACE O ZMECZENIU MIESNI TO :

??osłabienie skurczu

??wystepowanie skurczów robaczkowych

Stymulacja jest wykonywana prawidłowo, jesli skurcze prostowników sa silniejsze ni_

zginacze i kiedy uzyskamy ruch prostowania a nie tylko samo napiecie prostowników.

PORA_ENIE ZE ZNACZNA PRZEWAGA NAPIECIA ZGINACZY

_ wystepuja uszkodzenia osrodków i dróg ruchowych w mózgu

_ przewaga napiecia zginaczy jest znaczna, _e nie pozwala na ruchy prostowania

_ osłabienie i znik , prostowniki maja ni_szy próg pobudliwosc ni_ zginacze , które

odpowiadaja skurczem , zanim nastapi skurcz prostowników / stad tradycyjna

elektrostymulacja jest nieskuteczna

Metody :

1. Hufschmidta / zwana metoda podwójnego impulsu /

Odbywa sie w dwóch fazach :

I faza – wywołuje niewielkie pobudzenie zginaczy

II faza – pobudzenie prostowników w okresie rozluznienia zginaczy / tylko wówczas

prostowniki maja szanse skurczu bez rywalizacji zginaczy/

??najwieksze jest najpierw pobudzenie zginaczy , a nastepnie po okreslonym czasie

opóznienia - prostowników

??do zabiegu ta metoda potrzebne sa 2 obwody niezale_ne zabiegowo

www.pandm.prv.pl

38

Pierwszy dla prostowników , drugi dla zginaczy ( pomocny )

Metodyka

- imp.prostokatne

- ti=0,2-0,5ms

- to ( czas opóznienia) = 100-300ms

- tp=1s/dla KKG 1,5 dla KKD

- czas trwania stymulacji 20 min

- czestotliwosc co 2 dni

- dwie małe elektrody uło_one w punktach motorycznych stymulowanych miesni

- dwubiegunowa ( poprzez przyczepy miesni)

2. Metoda tonolizy

Jest modyfikacja pierwszej , polegajaca na zmianie kształtu impulsów, wystepuja dwie fazy :

-stosuje sie moduł zło_ony dla pobudzenia prostowników , wywoła to mocniejsze i trwajace

dłu_ej skurcz ni_ impuls pojedynczy i pozwoli trafic skuteczniej na fazy rozluznienia

zginaczy

-moduł w obwodach prostowników składa sie z imp.sredniej lub małej czestotliwosci o

obwiedni trójkatnej , sinusoidalnej lub trapezowej

-stosujemy dwa obwody

Pierwszy dla zginaczy , połaczonych z wyjsciem dla I fazy

Drugi dla prostowników połaczonych z wyjsciem II

PARAMETRY :

??dla zginaczy ( I fazy )

-ti=01-1ms

-to=20-30ms

-impulsy prostokatne, trójkatne ( krótszy dla KKD )

??dla prostowników ( II fazy )

-ti=0,5-15ms

-tp=1-1,5s

-impulsy ( krótsze dla KKG )

-czas trwania zabiegu = do 20 min

-1-2 x dziennie

STYMULACJA MIESNI GŁADKICH

- pobudzenie do skurczu m.gładkich wymaga stosunkwo długich czasów impulsu i

kilkakrotnego ich powtórzenia

- najwiecej doswiadczen prakatycznych zebrano przy pobudzeniach perystaltyki

jelita grubego

Stosowane w :

1.Zaparcia atoniczne

-ti=300-500ms

-tp=500-1500ms

-f=0,5-1Hz

2.Zaparcia spastyczne

-ti=100-200ms

-tp=1000-2000ms

www.pandm.prv.pl

39

-f=0,3-0,4Hz

Metodyka :

-elektroda czynna podłu_na uło_ona na przebigu okre_nicy na brzuchu , a du_a ( 10 x 35cm )

bierna wzdłu_ kregosłupa w okolicy L-S

-natezenie krecimy do odczuc pacjenta

-codziennie przez 5 dni / 5x co drugi dzien

-czas trwania 20-50 min

-przerwa miedzy seriami ; kilkanascie dni

SPECJALNE METODY STYMULACJI

Elektrostymulacja czynnosciowa FES

- polega na wywoływaniu skurczu mm.pora_onych w celu wykonania okreslonej

czynnosci lub jej wspomagania

- jej zadaniem jest odzyskanie, zastapienie lub podtrzymywanie form ruchowych

utraconych

PODZIAŁ

1.Elektrostymulacja czynnosciowa konczyn FESE

2. Elektrostymulacja narzadów FESO

Ad.1 – typowym przykładem jest wspomaganie chodzenia przy niedowładzie

mm.strzałkowych , wystepujacych czesto po udarach i jako objaw ubytkowy w zabiegach

korzeniowych

- stymulacja wykonywana jest za pomoca małego elektrostymulatora noszonego na

pasku i elektrod powierzchownych lub implantów w okolicy n.strzałkowego –

czynnie

- swoista czescia urzadzenia jest jej czujnik który wysyła sygnał elektryczny do

stymulatora w fazie chodu w której trzeba wywołac skurcz miesni strzałkowych

( czujnik znajduje sie pod pieta )

- w momencie oderwania stopy od podło_a czujnik wysyła sygnał do stymulatora , a

ten wysyła prad stymulujacy , miesnie strzałkowe kurcza sie w momencie

podnoszenia stopy, zapobiega to opadaniu stopy

- pora_enie spowodowane poprzecznym przerwaniem ciagłosci rdzenia kregosłupa

Ad.2

- elektorstymulacja przepony przy jej pora_eniu w skutek uszkodzenia rdzenia

kregowego

- pecherza moczowego tzw. neurogennym pecherzu

Bibliografia :

Nowotny – Podstawy fizjoteapii

Mika – Fizykoterapia

Straburzynski – Medycyna fizykalna

Straburzynski – Fizjoterapia

Łazowski – Fizykoterapia